Kur'an se može učiti brže i sporije. Tempo se mora prilagoditi vlastitim mogućnostima i glasovnim sposobnostima. Ljudski sluh može jasno razlikovati tri tempa ili tri vrste učenja, a to su:
- البُطْءُ فِي التِّلاَوَةِ – sporo, polagahno recitiranje (učenje),
- السًّرْعَةُ فِي التِّلاَوَةِ – brzo recitiranje (učenje), i
- التَّوَسُّطُ بَيْنَ البُطْءِ وَ السُّرْعَةِ – odmjereno recitiranje (učenje), dakle, tempo između polagahnog i odmjerenog.
Učenjaci su polagahno učenje označili terminom at-tahqīq (التحقيق). Riječ at-tahqīq u arapskom jeziku ima nekoliko značenja: „ostvarenje“, „realizacija“, „tačnost“, „pravilnost“... Riječ at-tahqīq u ovom kontekstu znači الهُدُوءُ وَ التُّؤَدُ فِي إخْرَاجِ الحُرُوفِ, „smirenost i polagahnost pri artikulaciji harfova“, tako da svaki izgovoreni harf bude potpuno jasan i da između izgovorenih harfova nema prekida i nejasnoća.
Brzo učenje Kur'ana označeno je pojmom al-hadr (الحَدْر), što je, možemo kazati, sinonim riječi السُّرْعَة, „brzina“, „hitrina“...
Kaže se: حدر فلان بمعنى أسرع
Termin at-tadwīr (التدوير) označava odmjereno recitiranje (učenje).
Učač koji Kur'an uči polagahno (at-tahqīq) treba obratiti pažnju da takvo učenje ne bude previše sporo i kao takvo dovede do nečega što se označava pojmom at-tamtīt (التمطيط), što je, ustvari, preobrazba kratkih vokala u duge. Do toga dolazi upravo zbog presporog učenja.
Prilikom brzog učenja treba voditi brigu o tome da se dva harfa ne izgovore kao jedan. Ovakav postupak je označen pojmom ad-damğ (الدمج). Upozorenje se posebno odnosi na hafize Kur'ana koji često ponavljaju naučeno i osobe koje bez većih poteškoća uče Kur'an, kao i na one koji Kur'an uče brzo s namjerom da što više prouče i na taj način steknu mnoge blagodati. Obaveza je učača proučiti svaki harf, bez obzira kojim tempom učio Kur'an.
Često se postavlja pitanje da li je tertīl (الترتيل) tempo učenja Kur'ana i kakav je odnos tertila i spomenuta tri tempa učenja Kur'ana. Naime, tertīl obuhvata navedena tri tempa učenja, a definiše se kao:
الترتيل (هو) تجويد الحروف و معرفة الوقوف
„Tertil je pravilno i precizno izgovaranje glasova i poznavanje (i praktična primjena) pauzalnih formi.“ Navedeni iskaz se pripisuje hazreti Aliji ibn Ebī-Tālibu.
Uzvišeni Allah kaže:
وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلاً
„...i izgovaraj Kur'an pažljivo.“ (El-Muzzemmil, 4.)
Izraz رَتِّل je došao u formi imperativa (فعل الأمر), te smo, dakle, obavezni učiti Kur'an po trertilu.
Prema Ibn-'Abbāsu ovaj izraz znači بَيِّنْهُ, tj. „razgovjetno i jasno prouči svaki harf“, a prema mišljenju Ed-Dahhāka ovaj termin ima značenje انبِذه حرًفا حرًفا „uči Kur'an harf po harf“, tj. ako učimo, naprimjer, besmelu, svaki harf koji se u njoj nalazi treba biti jasan i povezan za harf koji mu prethodi i koji dolazi poslije njega.
Riječi Uzvišenog „...i izgovaraj Kur'an pažljivo“ naredba su da se Kur'an uči polagahno, razmišljajući o značenjima i porukama ajeta, jer samo takvo učenje može uticati na ljudska srca. Kada se Kur'an uči na taj način, (raz)um može promišljati o Allahovom, dž.š., obećanju nagrade i prijetnji kaznom, a kada budu učeni ajeti u kojima se navode istinita kazivanja može se uzeti pouka i promišljati poruke koju nose. Zbog toga izuzetno brzo učenje Kur'ana ukazuje da učač ne razmišlja o značenjima kur'anskih ajeta. Cilj učenja po tertilu upravo je razmišljanje o značenjima koja oni nose. Allahov Poslanik, s.a.v.s., je poslije svakog proučenog ajeta pauzirao i razmišljao o njegovim značenjima, a poslije ajeta koji su govorili o Allahovoj, dž.š., kazni uvijek bi tražio utočište i zaštitu kod Allaha od njih.
من حقَق التلاوة فلا بد له أن يرتّل، و من دوّر التلاوة فلا بد له أن يرتّل و من حدر التلاوة فلا بد له أن يرتّل
Tertīl Kur'ana je pravilan izgovor njegovih riječi i harfova bez obzira učili Kur'an polagahno, odmjereno ili brzo.
Također, u nekim dijalektima arapskog jezika koristi se izraz ثَغْرٌ مُرَتَّلٌ, odnosno, taj izraz se odnosi na onog čiji zubi su lijepo nanizani jedan do drugog, bez šupljina i razmaka među njima.
Na osnovu navedenog možemo zaključiti da termin tertīl obuhvata sva tri tempa učenja Kur'ana.
Ez-Zuhrī navodi da je Poslanikovo, s.a.v.s., učenje Kur'ana bilo ajet po ajet, tj. pauzirao bi učenje nakon svakog ajeta. Ovakva praksa je sunnet.
Prema pretežnom mišljenju, bolje je pauzirati na krajevima ajeta (رؤوس الآيات) i u onim slučajevima kada je značenje ili kazivanje kraja jednog i početka drugog ajeta povezano, jer je, kao što smo vidjeli, sunnet pauzirati nakon proučenog ajeta. Ovo potvrđuje i predaja koju prenosi Ummu Seleme da je Allahov Poslanik, s.a.v.s., pauzirao tokom učenja, odnosno, učio bi Tebe, Allaha, Gospodara svjetova, hvalimo, pa bi pauzirao, a zatim bi nastavio učiti Milostivog, Samilosnog, te bi ponovo pauzirao, a onda bi učio Vladara Dana sudnjeg, ponovo pauzirao i nastavio učiti Tebi se klanjamo i od Tebe pomoć tražimo itd. (Predaju bilježe imami Et-Tirmizī i Ebū-Dāwūd)
Allah, dž.š. najbolje zna.
Priredio i sa arapskog preveo: Mensur Kerla
Izvori:
Ejmen es-Suwejd, snimak predavanja pod naslovom مراتب القراءة koje je održano u okviru emisije „Kako ćemo učiti Kur'an“ na satelitskoj TV-stanici „Iqra“.
Fadil Fazlić, Tedžvid – pravila o učenju Kur'ana, Fakultet islamskih nauka u Sarajevu, Sarajevo, 1997.
Mahmud Halil el-Husari, Ma‘a al-Qur'ān, .pdf verzija.
Muhammad 'Aliyy as-Sābūnī, Safwa at-tafāsīr, tom III, Dār as-Sābūnī, Kairo, bez godine izdanja.
Teufik Muftić, Arapsko-bosanski rječnik, El-Kalem, Sarajevo, 1997.
